Archimedes, dtr
A: Archimedes (ac cơ MI đi); Archimedes of Syracuse
P: Archimède; Archimède de Syracuse
H: ā jī mǐ dé 阿基米德
(A Cơ Mễ Đức)
N: Arukimedesu
アルキメデス
a ru ki me de su
Archimedes (Ac Xi Mi Đi) (287-212 TCN) là một nhà toán học và phát minh, người Hy Lạp, sinh sống ở thành phố Syracuse, đảo Sicily (nước Ý). Ông đã khám phá ra một số định luật căn bản về khoa học.
Phát minh nổi tiếng của ông là ống xoắn quay nước hay ngũ cốc lên cao. Ngày nay người ta còn dùng ống xoắn này để quay nước tưới ruộng từ ruộng thấp lên ruộng cao.
Ông còn ngiên cứu về định luật của đòn bẫy và của ròng rọc (pulley). Một chuyện kể lý thú về Archimedes là một hôm ông bước vào bồn tắm nằm xuống thì nước trào ra. Hình như ông đã tìm ra một cái gì đó nên chạy ào ra đường phố trần truồng vừa la lớn: “tôi đã tìm ra” (Eureka). Ông đã tìm thấy làm thế nào để đo thể tích của vàng của vương niệm nhà vua. Ông thả vương niệm vào trong một lọ nước đầy. Ông hứng nước trào ra. Thể tích nước trào ra chính là thể tích của vàng của vương niệm. Về sau ông làm nhiều thí nghiệm tương tự. Ông lấy 2 cục đá, một nhỏ một lớn, thả lần lượt vào một lọ thủy tinh có nước mà mực nước đã được ghi trước bằng một gạch mực ngoài thành lọ. Với cục đá nhỏ, ông ghi một vạch khác và thấy nước cao hơn. Với cục đá lớn thì mực nước càng cao hơn nữa với một gạch tương ứng. Ông kết luận rằng cục đá lớn đã đẫy nước cao hơn cục đá nhỏ nên thể tích nó lớn hơn. Một lần khác ông cột một cục đá với hai sợi dây và nhấc nó lên bằng hai sợi dây thì thấy nó rất nặng. Ông cầm hai dây và nâng cục đá, thả nó lơ lửng cục đá vào một chậu nước, thì thấy cục đá không còn nặng như trước nữa mà nhẹ hơn, như là có một lực bí mật nào đó đẩy nó lên. Ông kết luận rằng cục đá đã chiếm một thể tích của nước và lực đẩy là bằng trọng lượng của thể tích nước bị chiếm chỗ đó. Hiện tượng này về sau trờ thành định luật về sức đẩy của nước lên một vật thể ở trong nước, hay là định luật Archimedes. Định luật này đã giúp tính toán độ nổi của tàu bè và sức ép lên các tàu ngầm v.v…
Hình Wikipedia