chữ Nôm, dt
A: southern characters
P: écriture du sud
H: nán zì 喃字
(Nam tự)
N: chiyunomu チュノム
chi yu no mu
Hệ thống văn tự dùng để viết tiếng Việt thuần túy, được cấu tạo đặt trên căn bản âm và ý của chữ Hán mà thành.
Chữ Nôm được đặt ra vào khoảng thế kỷ thứ 8 đến thứ 10, và được dùng cho đến thế kỷ 20, sau đó bị thay thế bởi chữ Quốc Ngữ. Chữ Nôm học khó hơn chữ Hán, vì phải thật thông suốt chữ Hán để không bị lầm lẫn. Chữ Nôm có âm có ý rõ ràng nên ít khi bị hiểu lầm giữa những tiếng đồng âm khác nghĩa. Việc này chữ Quốc Ngữ chưa làm được. Có nhiều cách tạo chữ Nôm như sau:
1- Mượn âm của chữ Hán mà không để ý đến ý nghĩa của nó. Ví dụ:
- Có thì mượn âm của chữ Cổ 古 , mà không để ý đến nghĩa của nó là xưa.
- Nợ thì mượn âm của chữ Nữ 女, mà không để ý đến nghĩa của nó là đàn bà.
2- Mượn ý của chữ Hán, mặc dầu âm của chữ này không giống như âm của tiếng Việt, Ví dụ:
- Ghế thì mượn ý của chữ Kỷ 几, có nghĩa là ghế.
- Nhà thì mượn ý của chữ Gia 家, có nghĩa là nhà.
3- Ghép một âm và một ý của chữ Hán có âm và ý gần giống như tiếng Việt. Ví dụ:
- Nói: nói, thì ghép chữ Khẩu: miệng (ý) 口, với chữ Nội: bên trong (âm) 內, thành: 呐
- Nồi: cái nồi, thì ghép chữ Thổ: đất (ý) 土, với chữ Nội: bên trong (âm) 內, thành: 㘨
4- Ghép hai ý của chữ Hán để thành ý của tiếng Việt. Ví dụ:
- Trời, thì ghép chữ Thiên: trời (ý) 天 . với chữ Thượng: trên (ý) 上
5- Ghép một ý chữ Hán với một âm chữ Nôm, Ví dụ:
- Giời: con giời, thì ghép chữ Trùng: sâu bọ (ý) 虫, với âm chữ Trời, tiếng Việt.
6- Sửa một chữ Hán bằng cách bỏ đi một vài nét của chữ đó.
- Khề thì lấy chữ Kỳ: nó 其, bỏ bớt một nét bên dưới mà thành.
- Khà thì lấy chữ Kỳ: nó 其, bỏ bớt nét kia bên dưới mà thành.
Cũng vì những kỹ thuật khá tự do trên mà một tiếng Việt có khi được viết bằng nhiều cách khác nhau tùy theo người đặt chữ, làm cho chữ Nôm càng khó học khó nhớ hơn. Đó là lý do chính tại sao chữ Nôm không được chính quyền thời đó trọng dụng. Giá như chữ Nôm hồi đó có một viện ngôn ngữ học như bây giờ mà quy định ra một lối viết chung độc nhất, thì chắc chắn chữ Quốc Ngữ khó mà qua mặt được như bây giờ.
Hình Wikipedia