ai cũng là thầy

A: everybody is teacher
P: tout le monde est l’enseignant

Khi còn nhỏ tuổi, cha mẹ là thầy, dạy ăn dạy uống, dạy nói năng đi đứng nằm ngồi cho đúng đạo làm người. Khi lớn lên, đến trường học hành, thầy cô là thầy, dạy văn hay chữ tốt, hiểu biết đủ thứ đủ điều, trong cơ thể, ngoài cơ thể và vạn vật vũ trụ. Ra đời làm ăn, hảng xưởng, nghề nghiệp, chủ và người cấp trên là thầy, bạn bè sách vở là thầy, dạy mọi việc sâu xa của nghề nghiệp. Sống làm người, chợ búa, làng nước, quốc gia là thầy, dạy sống ngay lành, vui vẻ, ích lợi với mọi người. Vào chùa, nhà thờ, các nhà tu hành là thầy, dạy chuyện vô hình, ăn ngay ở lành để sống vui tươi với đời, v.v… Bởi vậy, đâu đâu ai cũng là thầy. Mình chỉ là học trò suốt đời.

Tuy nhiên, thầy cũng có năm bảy thứ thầy. Thầy giỏi, thầy dở, thầy ác, thầy lành. Nếu may gặp thầy tốt thì mình nên người. Gặp thầy xấu thì khổ suốt đời. Nhưng làm sao mà biết thầy nào tốt, thầy nào xấu, để theo học mà không phí bỏ công sức và thì giờ. Chẳng may gặp thầy xấu thì uổng công ăn học, hối tiếc một đời.

Trước năm 2000, không nhớ năm nào, có người giới thiệu tới thăm thượng tọa Thích Minh Châu ở chùa Vạn Hạnh, Sài Gòn, thì mới có dịp hỏi ngài một câu như sau:

“Kính thưa thượng tọa, ngoài đời đi đâu cũng gặp nhiều thầy, muốn dạy mình điều này điều nọ, nhất là chuyện tu hành. Gặp thầy tốt thì không sao, chẳng may gặp thầy xấu, một thời gian sau mới biết, lúc đó thì đã trễ quá rồi, tốn công ăn học mà không được gì. Vậy xin ngài cho biết, làm sao biết được ngay từ lúc đầu, ai là thầy tốt, ai là thầy xấu, để khỏi tốn công theo học, xin thượng tọa thương xót chỉ dạy, xin cám ơn nhiều”.

Thượng tọa cười, trả lời:

“Câu hỏi này khó trả lời”

Sợ thượng tọa không chịu trả lời, bèn năn nỉ thêm:

“Xin thượng tọa, qua quá trình tu học của ngài, xin ngài thương xót cho một công thức ngắn gọn để biết người, phòng thân, khỏi bị gạt gẫm sai lầm.”

Thượng tọa hết cười, nói chậm rãi:

“Trả lời câu hỏi này khó, vì nó đụng chạm, nhất là với tôi. Chẳng lý nói thầy tốt là như tôi, như vậy thì kiêu căng ngạo mạn. Hay là thầy tốt là như người này người nọ, vậy tôi là thầy xấu hay sao. Bởi vậy mà khó trả lời.”

Sau khi năn nỉ thượng tọa nhiều lần, là câu hỏi này chính để cho mình để phòng thân, chứ không có ý nghĩ gì khác, thì lúc đó thượng tọa mới nghiêm sắc mặt, nói chậm rãi, gằn mạnh từng tiếng, theo giọng Huế như sau:

“Người đó…, phải là người…, không danh, lợi, tình.”

Nói xong, ngài không nói thêm gì nữa.

Thật là vui sướng được câu trả lời đầy đủ để biết ai là thầy tốt, thầy xấu, trước khi nhận người đó làm thầy, để khỏi rơi vào những hoàn cảnh nguy hiểm trong cuộc sống làm người.

Nhìn trở lại, cha mẹ mình, thầy cô mình, ông chủ, bạn bè, làng nước, người tu hành, không biết ai là người có hay không danh, lợi, tình. Nếu có thì coi chừng, đừng nghe hết, đừng tin hết. Nếu không thì có thể theo học, ngay với cả người thân yêu nhất của mình.

Ở đời ai lại không thích danh, lợi tình. Khoe khoang, khoác lác, nói nhiều cái hay của mình làm nhiều người thán phục, đó là danh. Nói ngọt, nói ngào, buôn qua bán lại, để có nhiều tiền, đó là lợi. Ai ngọt ngào, nịnh hót thì thương, ai ngay thẳng nói thật thì ghét, muốn ai cũng quý mến, kính trọng, tâng bốc mình, đó là tình. Chuyện đời dầy giẫy chuyện danh, lợi tình, mà ai cũng thích có, và những người này rất muốn làm thầy.

Nhìn trên mạng điện tử xã hội toàn cầu, đầy giẫy những người thầy: dạy nấu ăn, dạy sức khỏe, dạy tu hành, khuyên này khuyên nọ, hăm he đủ thứ, ai không nghe thì sẽ… chết v.v… Nhìn xem, ông nào, bà nào, cô nào, cậu nào cũng đều có danh lợi tình trong đó. Những lời họ răn dạy, nghe có vẻ đúng, nhưng đúng thực hay không, chẳng ai biết được. Ai tin thì theo, đúng hay không là một điều khác. Tốt nhất là nghe thôi, mà đừng cho đúng cho sai một điều gì. Chẳng ai cam đoan những lời họ nói là hoàn toàn đúng thực, tốt cho mọi người, nhưng bên trong có giăng một mạng lưới danh lợi tình về riêng cho họ. Họ không phải là thầy tốt.

Thật hiếm hoi gặp một thầy tốt trong đời, không danh lợi tình, để sống vui tươi không ân hận suốt một đời. Không danh lợi tình là thầy tốt, vì linh hồn họ đã ló dạng, nói gì cũng đúng sự thật, tốt cho mọi người, trong đó không có họ một tí teo nào.

Fuko, Montreal 7-7-2022

Hình Wikipedia